درخواست استرداد چیست؟ راهنمای کامل پس گرفتن دادخواست و دعوا + شرایط و مراحل

وقتی شما یک دعوای حقوقی را در دادگاه مطرح می کنید، ممکن است بعداً بنا به دلایلی بخواهید از ادامه آن منصرف شوید. اینجاست که پای استرداد به میان می آید، یعنی خواهان از ادامه دعوایی که خودش شروع کرده، صرف نظر می کند. این کار می تواند برای پس گرفتن دادخواستی باشد که تازه ثبت کرده اید یا حتی انصراف از کل دعوایی که چند وقت است در دادگاه در جریان است. در هر صورت، درخواست استرداد به شما این امکان را می دهد که روند قضایی را متوقف کنید، اما این کار شرایط و پیامدهای حقوقی خاص خودش را دارد که حتماً باید از آنها باخبر باشید.

اغلب پیش می آید که افراد بعد از ثبت یک دادخواست یا شروع یک دعوای حقوقی، به دلایل مختلفی مثل توافق با طرف مقابل، پیدا کردن مدارک جدید، یا حتی متوجه شدن ایرادات حقوقی پرونده شان، پشیمان می شوند و می خواهند قضیه را مسکوت بگذارند یا به قول معروف پس بگیرند. اینجا موضوع درخواست استرداد مطرح می شود. این کلمه که ممکن است کمی حقوقی و پیچیده به نظر بیاید، در واقع به معنای پس گرفتن یا انصراف از یک اقدام حقوقی است که قبلاً شروع شده. اما این پس گرفتن خودش انواع و اقسام و شرایط و قواعد مختلفی دارد که اگر به آنها مسلط نباشید، ممکن است سرنوشت پرونده تان را کلاً عوض کند. هدف ما در این مقاله این است که همه چیز را درباره درخواست استرداد، از پایه تا جزئیات، با زبانی ساده و خودمانی برایتان توضیح دهیم تا اگر در این موقعیت قرار گرفتید، بدانید چه کار کنید و چه مسیری را بروید.

اصلاً استرداد در دنیای حقوق یعنی چه؟

شاید کلمه استرداد در ذهن خیلی از ما معنی های مختلفی داشته باشد، مثلاً استرداد اموال دزدی یا استرداد مجرمین! اما در عالم حقوق و قضا، وقتی صحبت از درخواست استرداد می شود، منظور یک چیز مشخص است: پس گرفتن یک کاری که قبلاً در دادگاه انجام داده ایم. یعنی اگر شما به عنوان خواهان، یک پرونده حقوقی را شروع کرده اید و دادخواستی را تحویل دادگاه داده اید، حالا می خواهید از ادامه آن منصرف شوید.

چرا خواهان ممکن است همچین کاری کند؟ دلایل زیادی می تواند داشته باشد. مثلاً شاید با طرف مقابل دعوا به توافق رسیدید و دیگر دلیلی برای ادامه دعوا نمی بینید. یا شاید بعداً متوجه شدید که در دادخواست اولیه ایراداتی وجود داشته و اگر ادامه دهید، ممکن است حکم به ضررتان صادر شود. گاهی اوقات هم صرفاً از ادامه قضیه پشیمان می شوید و می خواهید فرصت دیگری برای طرح دعوا با شرایط بهتر داشته باشید. در همه این موارد، درخواست استرداد می تواند راه چاره باشد.

دادخواست چیست و چرا مهم است؟ (یک یادآوری دوستانه!)

قبل از اینکه حسابی وارد بحث استرداد دادخواست بشویم، بیایید یک نگاهی به خود دادخواست بیندازیم تا همه چیز برایمان روشن تر شود. اصلاً دادخواست چیست؟ به زبان ساده، دادخواست یک جور نامه یا سند کتبی است که شما به عنوان خواهان (یعنی کسی که ادعایی دارد)، خواسته تان را در آن می نویسید و به دادگاه تقدیم می کنید تا دادگاه به آن رسیدگی کند.

این دادخواست حکم سوئیچ ماشین را دارد؛ بدون آن، دادگاه نمی تواند حرکت کند و به دعوای شما رسیدگی کند. طبق ماده 2 قانون آیین دادرسی مدنی، هیچ دادگاهی نمی تواند به دعوایی رسیدگی کند، مگر اینکه ذی نفع یا وکیلش این رسیدگی را درخواست کند. و این درخواست هم طبق ماده 48 همین قانون، حتماً باید به شکل دادخواست باشد.

برای اینکه دادخواست را ارائه دهید، باید بروید سراغ دفاتر خدمات الکترونیک قضایی. آنجا فرم های لازم را پر می کنید، هزینه ها را پرداخت می کنید و دادخواستتان ثبت می شود و به دادگاه صالح ارجاع داده می شود. حالا که یادآوری کردیم دادخواست چیست، برویم سراغ بخش اصلی، یعنی پس گرفتن همین دادخواست.

وقتی دادخواست را پس می گیریم: استرداد دادخواست به زبان ساده

فرض کنید یک دادخواستی را به هر دلیلی تنظیم و ثبت کرده اید. اما بعدش پشیمان می شوید یا شرایطی پیش می آید که دیگر نمی خواهید آن دادخواست ادامه پیدا کند. اینجاست که بحث استرداد دادخواست به میان می آید. استرداد دادخواست یعنی شما به طور رسمی از دادگاه می خواهید که دادخواستتان را پس بگیرید و اصلاً انگار از اول آن را مطرح نکرده اید.

استرداد دادخواست یعنی چه؟

استرداد دادخواست در واقع پس گرفتن دادخواست قبل از شروع جدی دادرسی یا در همان مراحل اولیه آن است. فکر کنید یک نفر در یک لحظه تصمیم می گیرد که مثلاً از همسایه خودش بابت یک موضوعی شکایت کند و دادخواست بدهد، اما بعدش پشیمان می شود و می بیند که شاید بهتر باشد موضوع را از راه مسالمت آمیز حل کند. اینجا اگر هنوز پرونده به مراحل جدی نرسیده باشد، می تواند دادخواستش را مسترد کند.

مبنای قانونی استرداد دادخواست در بند الف ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی آمده است. این ماده می گوید: خواهان می تواند تا اولین جلسه دادرسی، دادخواست خود را مسترد کند. در این صورت، دادگاه قرار ابطال دادخواست صادر می نماید. یعنی قانون این حق را به خواهان داده که تا یک زمان مشخص، از دعواش برگردد.

چه زمانی می توانیم دادخواست را پس بگیریم؟ (شرایط و مهلت)

برای اینکه بتوانید دادخواستتان را پس بگیرید، یک سری شرایط و مهلت ها هست که باید رعایت کنید:

• تا اولین جلسه دادرسی: مهم ترین شرط این است که شما فقط تا قبل از شروع اولین جلسه دادرسی فرصت دارید دادخواستتان را پس بگیرید. حتی اگر جلسه تشکیل شده، باید قبل از اینکه هر اظهارنظر یا دفاعی ازتان سر بزند، این موضوع را اعلام کنید.
• با ارائه لایحه یا اظهار شفاهی: استرداد دادخواست هم به صورت کتبی (با ارائه یک لایحه به دادگاه از طریق دفاتر خدمات قضایی) امکان پذیر است و هم به صورت شفاهی در خود جلسه دادگاه. اما باز هم تاکید می شود که این اظهار شفاهی باید قبل از هرگونه اظهار و دفاع دیگری از جانب شما باشد.

چه اتفاقی می افتد؟ (اثر حقوقی: قرار ابطال دادخواست)

اگر شما دادخواستتان را در زمان و شرایط درست مسترد کنید، دادگاه یک قرار ابطال دادخواست صادر می کند. معنی این قرار چیست؟

انصراف از دعوا: استرداد دعوا و تفاوت های اساسی اش با دادخواست

خب، تا اینجا فهمیدیم استرداد دادخواست یعنی چه و کی اتفاق می افتد. حالا فرض کنید دادرسی از اولین جلسه هم گذشته و پرونده وارد مراحل جدی تر شده. در این شرایط، اگر بخواهید از ادامه پرونده منصرف شوید، دیگر اسمش استرداد دادخواست نیست، بلکه به آن می گویند استرداد دعوا. این دو تا تفاوت های مهمی با هم دارند که باید حسابی حواستان به آنها باشد.

استرداد دعوا یعنی چه؟

استرداد دعوا به معنای انصراف از خواسته دعوا در مراحل بعدی دادرسی است. یعنی دیگر موضوع فقط پس گرفتن یک برگه نیست، بلکه شما از ادعایی که در دادگاه مطرح کرده اید، به کلی دست می کشید. این کار هم در ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، در بندهای ب و ج توضیح داده شده است.

انواع استرداد دعوا و سرنوشت پرونده

بسته به اینکه استرداد دعوا در چه مرحله ای از دادرسی انجام شود، اثرات حقوقی متفاوتی دارد و دادگاه قرارهای مختلفی صادر می کند:

1. استرداد دعوا قبل از ختم مذاکرات: قرار رد دعوا

اگر شما بعد از اولین جلسه دادرسی و قبل از اینکه دادرسی تمام شود و طرفین حرف های آخرشان را بزنند، بخواهید دعواتان را مسترد کنید، دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند. این همان چیزی است که در بند ب ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی آمده است: خواهان می تواند مادامی که دادرسی تمام نشده دعوای خود را استرداد کند. در این صورت دادگاه قرار رد دعوا صادر می نماید.

• توضیح قرار رد دعوا: این قرار به این معنی نیست که ادعای شما بی اساس است، بلکه فقط می گوید دادگاه در حال حاضر به این دعوا رسیدگی نمی کند.
• مهم: خبر خوب این است که مثل استرداد دادخواست، قرار رد دعوا هم اعتبار امر مختومه ندارد و شما می توانید همان دعوا را دوباره، با یک دادخواست جدید، از نو شروع کنید. این یعنی هنوز شانس برای پیگیری دوباره دارید.

2. استرداد دعوا بعد از ختم مذاکرات: قرار سقوط دعوا (فقط با رضایت خوانده یا انصراف کلی خواهان)

این حالت، مهم ترین و پررنگ ترین تفاوت را با دو حالت قبلی دارد. اگر شما بعد از اینکه طرفین دعوا حرف های آخرشان را زدند و مذاکرات تمام شد، بخواهید دعواتان را مسترد کنید، اینجا دیگر داستان فرق می کند. طبق بند ج ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، استرداد دعوا پس از ختم مذاکرات اصحاب دعوا در موردی ممکن است که یا خوانده راضی باشد و یا خواهان از دعوای خود به کلی صرف نظر کند. در این صورت دادگاه قرار سقوط دعوا صادر خواهد کرد.

• توضیح قرار سقوط دعوا: این قرار به معنی این است که دعوای شما برای همیشه تمام شده و ساقط شده.
• مهم: نکته حیاتی اینجاست که قرار سقوط دعوا دارای اعتبار امر مختومه است! یعنی چی؟ یعنی شما دیگر به هیچ وجه نمی توانید همان دعوا را دوباره مطرح کنید. این حکم، برای همیشه مانع از طرح مجدد آن دعوا بین همان طرفین و با همان خواسته می شود. پس در این مرحله، حسابی باید مواظب تصمیمتان باشید.

جدول مقایسه ای: استرداد دادخواست و انواع استرداد دعوا

برای اینکه تفاوت این سه حالت برایتان روشن تر شود، بیایید یک نگاهی به این جدول مقایسه ای بیندازیم:

استرداد ضمنی چیست؟ (وقتی بدون گفتن، پس می گیرید!)

تا اینجا درباره استرداد صریح صحبت کردیم، یعنی وقتی شما به طور واضح و روشن اعلام می کنید که می خواهید دادخواست یا دعواتان را پس بگیرید. اما یک نوع دیگر از استرداد هم وجود دارد که به آن استرداد ضمنی می گویند. استرداد ضمنی یعنی شما بدون اینکه مستقیماً بگویید من دعوا را پس می گیرم، با رفتار و عملتان نشان دهید که از ادامه دعوا منصرف شده اید.

مثلاً فرض کنید شما ادعای مالکیت یک ملک را دارید و دادخواست داده اید. بعد از مدتی، همان ملک را از خوانده می خرید و پولش را می دهید. این عمل شما نشان می دهد که دیگر نیازی به ادامه دعوا ندارید و به طور ضمنی از دعوا صرف نظر کرده اید. دادگاه می تواند این رفتار شما را به عنوان استرداد ضمنی تلقی کند و پرونده را مختومه کند.

استرداد در دعاوی کیفری: آیا می شود شکایت کیفری را پس گرفت؟

همانطور که قبلاً گفتیم، استرداد دعوا بیشتر در دعاوی حقوقی کاربرد دارد. اما در دعاوی کیفری، یعنی پرونده هایی که مربوط به جرم و مجازات است، وضعیت کمی متفاوت است. در دعاوی کیفری، به جای استرداد دعوا، بیشتر با مفهوم گذشت شاکی سر و کار داریم.

جرایم کیفری به دو دسته تقسیم می شوند: جرایم قابل گذشت و جرایم غیرقابل گذشت. در جرایم قابل گذشت (مثل توهین، فحاشی، برخی از جرایم علیه اموال)، شاکی می تواند با گذشت خود، پرونده را مختومه کند و دیگر نیازی به ادامه رسیدگی نیست. اما در جرایم غیرقابل گذشت (مثل قتل، سرقت مسلحانه، کلاهبرداری)، حتی اگر شاکی هم گذشت کند، دادستان می تواند به عنوان مدعی العموم، پرونده را ادامه دهد.

استرداد در دعاوی پیچیده: ورود ثالث، جلب ثالث و دعوای متقابل

گاهی اوقات پرونده شما ساده نیست و افراد دیگری هم وارد دعوا شده اند. مثلاً ممکن است شخص ثالثی وارد دعوا شده باشد (ورود ثالث)، یا شما خودتان شخص دیگری را به پرونده آورده باشید (جلب ثالث)، یا حتی طرف مقابل علیه شما دعوای متقابل مطرح کرده باشد. در این شرایط، استرداد دادخواست یا دعوای اصلی شما، همیشه به معنی تمام شدن کل پرونده نیست.

بسته به نوع دعوای وارد شده، ممکن است دعواهای تبعی (مثل دعوای جلب ثالث) همچنان ادامه پیدا کنند یا تحت تأثیر قرار بگیرند. مثلاً اگر شما دعوای اصلی را مسترد کنید، اما دعوای متقابل خوانده همچنان باقی است، دادگاه به دعوای متقابل رسیدگی می کند. این موارد کمی تخصصی تر هستند و بهتر است حتماً با وکیل مشورت کنید.

چطور درخواست استرداد بدهیم؟ (مراحل عملی و گام به گام)

حالا که فهمیدیم استرداد دادخواست و دعوا یعنی چه و چه تفاوت هایی دارند، ممکن است این سوال برایتان پیش بیاید که خب، حالا اگر بخواهیم این کار را بکنیم، از کجا شروع کنیم و مراحلش چیست؟ نگران نباشید، انجامش آنقدرها هم سخت نیست، فقط باید مسیر درست را بلد باشید.

روش های درخواست استرداد: کتبی یا شفاهی؟

خوشبختانه برای درخواست استرداد، دو راه پیش رو دارید: هم می توانید به صورت کتبی این کار را انجام دهید و هم شفاهی. البته هر کدام شرایط خاص خودشان را دارند.

مراحل استرداد کتبی (از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی)

این روش رسمی تر و معمول تر است و برای مواقعی که نمی خواهید حتماً در جلسه دادگاه حضور داشته باشید یا وقت دارید که یک لایحه دقیق تنظیم کنید، خیلی کاربردی است:

1. تنظیم لایحه استرداد: اول از همه باید یک لایحه بنویسید. در این لایحه باید مشخصات کامل پرونده (مثل شماره پرونده، شماره بایگانی، شعبه دادگاه، موضوع دعوا) و مشخصات خودتان را به عنوان خواهان ذکر کنید. بعدش خیلی واضح و صریح بنویسید که قصد استرداد دادخواست یا دعوا را دارید و به کدام بند از ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی استناد می کنید (مثلاً بند الف برای استرداد دادخواست). دلیل استرداد هم می تواند در لایحه ذکر شود، اما الزامی نیست.
2. مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی: لایحه را که آماده کردید، باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ببرید. یادتان نرود که برای این کار باید مدارک شناسایی و اطلاعات پرونده تان را همراه داشته باشید.
3. ثبت و ارسال لایحه: در دفتر خدمات، لایحه شما ثبت می شود و از طریق سیستم به شعبه مربوطه دادگاه ارسال می شود. بعد از این کار، یک کد رهگیری به شما می دهند که می توانید از طریق آن، وضعیت لایحه تان را پیگیری کنید.

مراحل استرداد شفاهی (در جلسه دادگاه)

این روش برای وقتی است که شما در جلسه دادگاه حضور دارید و می خواهید در همان لحظه این کار را انجام دهید:

1. حضور در جلسه دادرسی: لازم است که حتماً خودتان (یا وکیلتان) در جلسه دادگاه حضور داشته باشید.
2. اعلام شفاهی اراده مبنی بر استرداد: قبل از اینکه هرگونه اظهارنظر، دفاع یا صحبتی در مورد ماهیت دعوا بکنید، باید خیلی صریح و روشن به قاضی اعلام کنید که قصد استرداد دادخواست یا دعواتان را دارید.
3. ثبت در صورت جلسه دادگاه: قاضی این موضوع را در صورت جلسه دادگاه ثبت می کند. حتماً بعد از ثبت، صورت جلسه را بخوانید و مطمئن شوید که دقیقاً همان چیزی که شما گفتید، در آن نوشته شده.

نقش وکیل در استرداد (وکیل نیاز به اجازه مخصوص دارد؟)

اگر شما وکیل دارید، وکیل هم می تواند درخواست استرداد را برای شما انجام دهد. اما یک نکته مهم اینجاست: طبق ماده 35 قانون آیین دادرسی مدنی، وکیل برای استرداد دادخواست یا دعوا نیاز به اجازه خاص از موکلش دارد. یعنی اگر در وکالت نامه تان به وکیل اجازه صریح برای پس گرفتن پرونده داده نشده باشد، وکیل نمی تواند بدون اجازه مجدد شما این کار را انجام دهد. پس حتماً حواستان به متن وکالت نامه تان باشد.

مهلت های قانونی برای پس گرفتن پرونده (زمان بندی دقیق)

در دنیای حقوق، زمان بندی حرف اول را می زند! برای درخواست استرداد هم این قضیه صدق می کند و هر کدام از انواع استرداد، مهلت های قانونی مشخصی دارند که اگر از آنها بگذرد، دیگر فرصت از دست رفته و باید دنبال راه های دیگر باشید. پس بیایید این مهلت ها را با هم مرور کنیم:

برای استرداد دادخواست

همانطور که قبل تر گفتیم، طبق بند الف ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت استرداد دادخواست فقط تا اولین جلسه دادرسی است. یعنی چی؟ یعنی شما باید تا قبل از اینکه اولین جلسه دادگاه تشکیل شود، یا اگر تشکیل شد، قبل از اینکه شما یا وکیلتان هرگونه اظهارنظر یا دفاعی انجام دهید، اقدام به استرداد دادخواست کنید. اگر این مهلت بگذرد، دیگر نمی توانید دادخواست را مسترد کنید و وارد فاز استرداد دعوا می شوید.

برای استرداد دعوا

اگر مهلت استرداد دادخواست گذشته باشد و پرونده وارد مراحل دادرسی شده باشد، شما وارد فاز استرداد دعوا می شوید. طبق بند ب ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت استرداد دعوا مادامی که دادرسی تمام نشده است. این یعنی تا زمانی که دادگاه هنوز حکم نهایی را صادر نکرده و مذاکرات تمام نشده، شما می توانید دعواتان را مسترد کنید و در این صورت، دادگاه قرار رد دعوا صادر می کند که قابلیت طرح مجدد دعوا را هم به شما می دهد.

برای استرداد دعوا با رضایت خوانده/انصراف کلی

حالت سوم مربوط به زمانی است که دادرسی و مذاکرات بین طرفین تمام شده و پرونده آماده صدور حکم است. در این مرحله، طبق بند ج ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، شما فقط در دو حالت می توانید دعواتان را مسترد کنید:

• اگر خوانده (یعنی طرف مقابلتان) راضی باشد به اینکه شما دعوا را پس بگیرید.
• اگر شما به عنوان خواهان، به کلی از دعواتان صرف نظر کنید. یعنی قید آن خواسته را برای همیشه بزنید.

در این حالت، دادگاه قرار سقوط دعوا صادر می کند که دیگر امکان طرح مجدد همان دعوا را به شما نمی دهد. پس این مهلت خیلی حساس است.

استرداد در مراحل تجدید نظر و فرجام خواهی

موضوع استرداد فقط مختص مرحله بدوی (اولیه) نیست و در مراحل تجدید نظر و فرجام خواهی هم ممکن است مطرح شود. مثلاً:

• استرداد دادخواست تجدید نظر: در ماده 336 قانون آیین دادرسی مدنی اشاره شده که اگر تجدیدنظرخواه (یعنی کسی که اعتراض کرده) قبل از اولین جلسه رسیدگی دادگاه تجدیدنظر، دادخواستش را پس بگیرد، قرار ابطال دادخواست تجدیدنظر صادر می شود. یعنی بازم می تواند دوباره اعتراض کند.
• استرداد دادخواست فرجامی: در ماده 415 قانون آیین دادرسی مدنی هم به صورت ضمنی به این موضوع اشاره شده. مثلاً اگر کسی که فرجام خواهی کرده، دادخواستش را پس بگیرد، حق فرجام تبعی از او سلب می شود و دادخواست فرجامی اش بی اثر می شود. جزئیات این بخش ها کمی پیچیده تر است و بهتر است حتماً با وکیل مشورت کنید.

نکات حقوقی مهمی که قبل از استرداد باید بدانید

درخواست استرداد، با اینکه به نظر می آید یک راه خروج ساده از پرونده باشد، اما نکات و ظرافت های حقوقی زیادی دارد که بی توجهی به آنها می تواند حسابی دردسرساز شود. پس قبل از اینکه هر تصمیمی بگیرید، حتماً این موارد را به خاطر بسپارید:

نمونه لایحه درخواست استرداد دادخواست (آماده برای استفاده)

حالا که با جزئیات درخواست استرداد آشنا شدید، اگر قصد دارید از روش کتبی استفاده کنید، به یک لایحه نیاز دارید. این نمونه لایحه می تواند به شما کمک کند تا درخواستتان را به درستی تنظیم و به دادگاه ارائه دهید. البته حتماً اطلاعات را با مشخصات پرونده خودتان پر کنید.

باسمه تعالی


1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
        ریاست محترم دادگاه عمومی/انقلاب شعبه [شماره شعبه]
        مجتمع قضایی [نام مجتمع قضایی، مثلاً: شهید بهشتی تهران]
        با سلام و احترام
        موضوع: درخواست استرداد دادخواست/دعوا
        احتراماً، اینجانب [نام و نام خانوادگی خواهان]، فرزند [نام پدر]، به شماره ملی [شماره ملی]، خواهان پرونده کلاسه [شماره کلاسه پرونده]، به شماره بایگانی [شماره بایگانی] و موضوع [موضوع دعوا، مثلاً: مطالبه وجه، الزام به تنظیم سند رسمی، و غیره]، مطروحه در آن شعبه محترم، بدین وسیله و با استناد به ماده 107 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، [انتخاب یکی از موارد زیر بر اساس شرایط، و حذف موارد دیگر]
        1. تا قبل از اولین جلسه دادرسی (تاریخ اولین جلسه: [تاریخ اولین جلسه دادرسی، اگر تعیین شده باشد])، اراده خود را مبنی بر استرداد کامل دادخواست تقدیمی اعلام می دارم. لذا تقاضای صدور قرار ابطال دادخواست را از محضر عالی دارم. (مربوط به بند الف ماده 107)
        2. مادامی که دادرسی در جریان است و قبل از ختم دادرسی، اراده خود را مبنی بر استرداد کامل دعوای مطروحه اعلام می دارم. لذا تقاضای صدور قرار رد دعوا را از محضر عالی دارم. (مربوط به بند ب ماده 107)
        3. پس از ختم مذاکرات و [انتخاب یکی از موارد زیر: با رضایت خوانده محترم / به کلی از دعوای خود صرف نظر نموده ام]، اراده خود را مبنی بر استرداد کامل دعوای مطروحه اعلام می دارم. لذا تقاضای صدور قرار سقوط دعوا را از محضر عالی دارم. (مربوط به بند ج ماده 107)
        با تشکر و احترام فراوان
        [نام و نام خانوادگی خواهان/وکیل خواهان]
        [تاریخ تنظیم لایحه]
        [امضا]

سوالات متداول درباره درخواست استرداد

آیا بعد از استرداد دادخواست می شود دوباره همان دعوا را مطرح کرد؟

بله، اگر شما دادخواستتان را تا قبل از اولین جلسه دادرسی مسترد کنید (که منجر به قرار ابطال دادخواست می شود) یا حتی دعواتان را بعد از اولین جلسه تا قبل از ختم مذاکرات مسترد کنید (که منجر به قرار رد دعوا می شود)، امکان طرح مجدد همان دعوا را دارید. این دو تا اعتبار امر مختومه ندارند. اما اگر بعد از ختم مذاکرات، دعوا را مسترد کنید (که منجر به قرار سقوط دعوا می شود)، دیگر نمی توانید همان دعوا را دوباره مطرح کنید چون اعتبار امر مختومه پیدا می کند و پرونده برای همیشه تمام شده.

اگر در اولین جلسه دادگاه، یادم رفت استرداد کنم چی می شود؟

اگر شما در اولین جلسه دادگاه حاضر شدید و قبل از اینکه هرگونه اظهارنظر یا دفاعی بکنید، درخواست استرداد دادخواست را اعلام نکردید، دیگر فرصت استرداد دادخواست را از دست داده اید. در این حالت، پرونده وارد مراحل دادرسی می شود و شما فقط می توانید درخواست استرداد دعوا را تا قبل از ختم دادرسی مطرح کنید که منجر به قرار رد دعوا می شود و البته باز هم می توانید دعوا را دوباره مطرح کنید.

هزینه های دادرسی بعد از استرداد دادخواست یا دعوا برمی گردد؟

نه متاسفانه! چه استرداد دادخواست باشد و چه استرداد دعوا، هزینه هایی که برای شروع و پیگیری پرونده به دادگستری پرداخت کرده اید، به شما برگردانده نمی شود. این هزینه ها صرفاً بابت خدماتی است که قوه قضائیه برای ثبت و رسیدگی به پرونده شما ارائه می دهد، صرف نظر از اینکه پرونده به نتیجه برسد یا نه.

آیا خوانده می تواند با استرداد دعوای خواهان مخالفت کند؟ در چه شرایطی؟

در حالت استرداد دادخواست (بند الف ماده 107) و استرداد دعوا قبل از ختم مذاکرات (بند ب ماده 107)، خواهان برای پس گرفتن پرونده اش نیازی به رضایت خوانده ندارد و خودش به تنهایی می تواند این کار را انجام دهد. اما اگر پرونده وارد مرحله بعد از ختم مذاکرات شده باشد (بند ج ماده 107)، برای استرداد دعوا حتماً باید رضایت خوانده را جلب کنید یا اینکه شما به عنوان خواهان به طور کلی از خواسته خودتان صرف نظر کنید.

فرق بین قرار ابطال دادخواست، رد دعوا و سقوط دعوا چیست؟

این سه تا قرار، نتایج حقوقی متفاوتی دارند که حتماً باید به آنها دقت کنید:

• قرار ابطال دادخواست: این قرار وقتی صادر می شود که شما دادخواست خودتان را تا قبل از اولین جلسه دادرسی پس می گیرید. با صدور این قرار، دادخواست شما از ابتدا کأن لم یکن تلقی می شود و خبر خوب این است که می توانید دوباره همان دعوا را مطرح کنید.
• قرار رد دعوا: این قرار زمانی صادر می شود که شما دعواتان را بعد از اولین جلسه دادرسی و تا قبل از ختم مذاکرات، مسترد می کنید. بازم خوشبختانه، با صدور این قرار هم شما حق دارید همان دعوا را دوباره مطرح کنید چون این قرار اعتبار امر مختومه ندارد.
• قرار سقوط دعوا: این جدی ترین قرار برای استرداد است و وقتی صادر می شود که شما دعواتان را بعد از ختم مذاکرات و با رضایت خوانده یا انصراف کامل خودتان، مسترد می کنید. مهم ترین نکته این است که با صدور این قرار، دیگر به هیچ وجه نمی توانید همان دعوا را دوباره مطرح کنید چون دارای اعتبار امر مختومه است.

آیا وکیل من می تواند بدون اجازه من دعوا را پس بگیرد؟

خیر، طبق ماده 35 قانون آیین دادرسی مدنی، وکیل برای استرداد دادخواست یا دعوا نیاز به اجازه خاص از موکلش دارد. یعنی اگر در وکالت نامه تان به وکیل اجازه صریح برای پس گرفتن پرونده داده نشده باشد، وکیل نمی تواند بدون اجازه مجدد شما این کار را انجام دهد. پس حتماً حواستان به متن وکالت نامه تان باشد و اگر می خواهید وکیلتان این اختیار را داشته باشد، آن را صراحتاً در وکالت نامه قید کنید.

استرداد ضمنی چیست و چه فرقی با استرداد صریح دارد؟

استرداد صریح یعنی شما به طور واضح و روشن اعلام می کنید که می خواهید دادخواست یا دعواتان را پس بگیرید، چه به صورت کتبی (لایحه) و چه به صورت شفاهی در دادگاه. اما استرداد ضمنی یعنی شما بدون اینکه مستقیماً بگویید من دعوا را پس می گیرم، با رفتار و عملتان نشان دهید که از ادامه دعوا منصرف شده اید. مثلاً اگر ملکی که ادعای مالکیت آن را داشتید را از خوانده بخرید، این عمل می تواند به عنوان استرداد ضمنی تلقی شود. تشخیص استرداد ضمنی با دادگاه است و معمولاً در مراحل پیشرفته دادرسی اتفاق می افتد.

آیا در دعاوی کیفری هم می شود شکایت را پس گرفت؟

در دعاوی کیفری، به جای استرداد دعوا، بیشتر با مفهوم گذشت شاکی سر و کار داریم. جرایم کیفری به دو دسته تقسیم می شوند: جرایم قابل گذشت و جرایم غیرقابل گذشت. در جرایم قابل گذشت (مثل توهین، فحاشی، برخی از جرایم علیه اموال)، شاکی می تواند با گذشت خود، پرونده را مختومه کند. اما در جرایم غیرقابل گذشت (مثل قتل، سرقت مسلحانه، کلاهبرداری)، حتی اگر شاکی هم گذشت کند، دادستان می تواند به عنوان مدعی العموم، پرونده را ادامه دهد.

حرف آخر (یک جمع بندی دوستانه)

همانطور که دیدید، درخواست استرداد در دنیای حقوقی، یک مفهوم گسترده و پر از جزئیات است که بسته به زمان و نحوه انجامش، می تواند نتایج کاملاً متفاوتی را برای پرونده شما به دنبال داشته باشد. از پس گرفتن یک دادخواست که هنوز به جایی نرسیده تا انصراف کامل از یک دعوای طولانی، هر کدام قواعد خاص خودشان را دارند.

اگر یادتان باشد، سه حالت مهم داشتیم: استرداد دادخواست که منجر به قرار ابطال دادخواست می شود و قابلیت طرح مجدد دارد؛ استرداد دعوا قبل از ختم مذاکرات که منجر به قرار رد دعوا می شود و باز هم قابلیت طرح مجدد دارد؛ و بالاخره استرداد دعوا بعد از ختم مذاکرات که با رضایت خوانده یا انصراف کلی خواهان انجام می شود و منجر به قرار سقوط دعوا می شود و دیگر امکان طرح مجدد را به شما نمی دهد.